Isle of Man - Jewel of the Irish Sea

Tan Ellan kione jurnaa er lheh lesh ny smoo ny 10,000 bleintyn dy shennaghys. Tan argid, ny cowraghyn post as nyn Chengey ny Mayrey er lheh son yn Ellan – Meeilaghyn dy traieyn as cheer aalin agh ny sloo ny 60 meeilaghyn voish yn twoaie sheer jeh Sostyn.

Tan Ellan soie ayns yn Mooir Erinagh as yn towse jee 33 x 13 meeilaghyn as ayns y cheer beg shoh ta ymmodee berchys dy feddan magh. Tan Ellan cheer er lheh, reaghey nyn leighaghyn hene ayns yn ardwhaiyl,kinjagh ny shinney sy teihll - Tinvaal.

Dy chur keayrt er yn Ellan caa mie gynsaghey tooilley mykione yn Shennaghys drualtagh, as ny keartyn, freaynagh, Jeh’n Ellan – fo cummaght rish yn cultoor Celtiagh as ny Loghlynnee harrish ny bleintyn. Ooilley mygeayrt yn Ellan bee shiu feddan feanish er yn shennaghys as cultoor…croshyn Celtiagh, oanluckee Loghlynnagh as cashtalyn mean-eashagh.

Tra ta shiu er yn Ellan bee shiu feddan yn qweeyl smoo vooarey ‘sy teihll ta foast gobbraghey – yn Lady Isabella, corys ymmyrker ny smoo ny 100 blein dy eash as foast ayns shirveish as ny neesh berchys dy haghyryn spoyrt gleaysheyder goaill stiagh yn Ratch Mooar T.T. shione da’n clane teihll.

Boayl erbee ta shiu er yn Ellan bee failt mooar currit diu.

Tan pairk beiyn feie cur diu turrys imraagh, mie son y clane lugh thie – curragh gyn cosoylaght soilshaghey magh cheeraghyn fo gaue mygeart y teihll. Turrys gys yn curragh shoh cur diu reayrt y vio jeh ny beiynyn as ushagyn neu cadjin er yn agh tad ayns y teihll dooghysagh. Ny neesht ta Thie Bee, Pairk gleashtyn nastee as “Arbyl Bree” beggey Ayn.

Ta shappal cur taitnys mooar ayn shoh ny neesht. Ta tradishoon mie cur cooney da slieh ta shappal as ta shen foast boi ayns Ellan Vannin as marish ny ennmyn Ard Straidey Sostyn, cur diu Shappyn erskyn towse as ny neesht, bee shiu feddyn ymmodee stoo thie jeant er yn Ellan.

Tra ta shiu gow dhyt aash, c’ren boayl share jannoo eh aght ayns ny thieyn bee mie mirrilagh mygeart yn Ellan. Tan bee manninagh goaill stiagh skeddan jiarg, roaganyn, jough lajer as lune jeant ayns thieyn imbyl Mannainagh.

Cha nel shiu roo goll fergooish cooishyn – ta dagh ooilley nhee son dagh ooilley voish yn thie oast tradishoonagh as kiaull vio da clubbyn jesh, thieyn jallooyn as Thie Cronchor. Ayns Doolish, yn ard valley jeh’n Ellan, bee shiu feer aigoil feddan yn Gaiety Theatre – fer jeh ny theateryn Victorian share ayns Cheer ny Goal foast er mayrn.

Oooilley shoh moojey hoght foainyn golf, shartase dy pooylyn ammylt as cheer aalin son cosheeaght agh cheumooie yn dorrys. Nagh vel eh tra va shiu feddan magh tooilley mykione nyn Ellan, nyn Ellan Tashtit?

Tan Ellan cur failt mooar da ram Haghyr spooyrtagh goaill stiagh bluggan coshey, hockee, stebbanyn as spooryt gleasheyder – ratchyn kartagh, roortysyn, ratch drag, Yn rally Manninagh Eddyr Ashoonagh as ny jean shiu jarrood yn Ratch Mooar Yn T.T. Fealey Kegeesh ta goll er cummal er yn coorse ny sleityn